De Moodswinger

De Moodswinger is een elektrisch snaarinstrument.

In maart 2006 benaderde Landman de Amerikaanse noise rockband Liars om voor hen een instrument te ontwerpen. Na 6 maanden had hij 2 exacte kopieën van de Moodswinger — een elektrische 12-snarige derde brug-zither klaar. Eén voor gitarist/drummer Aaron Hemphill en een voor zichzelf. Het instrument is onder andere te horen op het nummer Leather Prowler van de Liars, afkomstig van hun vierde plaat Liars. Dit instrument leidde tot een onderzoek, waarbij Landman universele consonante verbanden herontdekte, die overeenkomen met de toonsystemen van de Chinezen 2000 jaar voor Christus, maar in de Westerse muziek zijn verbasterd. De Moodswinger koppelt de natuurtonenreeks aan de complementaire reeks, die de basis vormt voor alle toonstelsels uit alle muzikale tradities op de Westerse na. Tevens toont het instrument aan dat de natuurtonenreeks en de complementaire reeks zich harmonisch consonant tot elkaar verhouden.

Hoe het instrument werkt

De verplaatsbare derde brug verdeelt de snaar in twee delen en laat de snaar in een boventoon/ondertooncombinatie klinken. De derde brug wordt op een eenvoudige mathematische breuk (een aliquot) geplaatst en de snaar wordt bespeeld aan de inverse kant ten opzichte van de pickup, waardoor het snaargedeelte boven de pickup gaat resoneren in de gezamenlijke boventoon van beide delen. De verschillende derde brug-posities zijn mathematisch gerangschikt volgens eenvoudige breukverhoudingen. Op posities met moeilijkere breuken resoneert de snaar minder goed dan op eenvoudige breuken. 21/35 levert dus bijvoorbeeld nauwelijks een mooie harmonische toon op, terwijl 2/5 dit wel genereert.

Door de aliquote snaarconstructie van het instrument zijn, in de 1/3-positie van de 3e brug, de opzet en het geluid verwant aan één octaaf uit het register van de piano. In een aantal recensies is dit elektroakoestische snaarinstrument dan ook verward met een piano.

Stemming

In tegenstelling tot andere 3rd bridge-gitaar-voorlopers, is de Moodswinger meer gericht op een eenvoudige niet-atonale speltechniek. Er is een rekenkundige toonschaal aangebracht die 23 harmonische resonantieposities aangeeft. Doordat het instrument 12 snaren heeft, gestemd in een kwartencirkel, is het bij elke harmonische stangpositie mogelijk om elke noot te spelen uit de gebruikelijke Westerse stemming. Op sommige posities is echter een + of - toonschema van toepassing, omdat de Westerse gelijkzwevende stemming geen perfecte reine stemming is.

Het instrument heeft 12 snaren gestemd volgens de [[Kwintencirkel|kwartencirkel]],

E-A-D-G-C-F-A#-D#-G#-C#-F#-B, geordend in 3 groepen van 4 snaren om het snarenveld overzichtelijker te maken.

Bij elke willekeurige stangpositie zijn 12 verschillende noten beschikbaar.

In deze stemming vormen elke 5 naast elkaar liggende set snaren een harmonische pentatonische toonladder en elke set van 7 naast elkaar liggende snaren een majeurtoonladder beschikbaar in elke toonsoort. Deze stemming leidt, indien de juiste toonsoort gekozen wordt, bij tokkelen minder snel tot het aanslaan van valse noten dan bij een chromatische stemming,

Moodswinger als elektrische Monochord

De uitkomst van Landmans schaalverdeling bleek na voltooiing exact overeen te komen met de functie van het klassieke monochord, maar koppelt door de elektrische versterking de natuurtonenreeks aan de complementaire snaardelen, wat leidt tot een klokachtige samenklank. De beide snaardelen trillen harmonisch ten opzichte van elkaar als de 3e brug op een knooppositie geplaatst wordt. Als de stang iets naast de knoop ligt, ontstaat er een zweving tussen de tonen die men beating noemt. Landman ontdekte met dit instrument een universeel verband tussen alle toonschalen in de wereld, met als uitzondering de Westerse gelijkzwevende stemming, die bij onze hedendaagse muziek het meest gebruikelijk is. Dit komt doordat het Westerse toonsysteem een verbasterde waarde is van de natuurlijke harmonische waarden ten opzichte van de grondtoon, zie reine stemming. Tevens legde hij met dit instrument verbanden tussen de onderlinge breukfamilies en toonde met dit instrument de klankverwantschap van die families aan. Het instrument bevat naast de breukenschaalverdeling ook twee logaritmische schaalverdelingen in tegengestelde richtingen, die evenwijdig aan de breukenschaal liggen. Hierdoor is het mogelijk om de tonen van beide snaardelen af te lezen naar Westerse maatstaf. Het instrument koppelt daarmee de wiskundige waarden aan de verhoudingen, die zich manifesteren als een lijngespiegeld patroon in plaats van een meer gebruikelijke octaafgerichte schaalverdeling. Uit dit afwijkende patroon is af te leiden waarom de kleine secunde zich harmonisch anders verhoudt tot de grondtoon dan de kleine none.

Schaalverdelingen

Het fretboard toont drie verschillende schaalverdelingen, die niet voor de vingerpositie gebruikt worden, zoals op een gitaar, maar dienen voor de plaatsing van de derde brug en het aflezen van de noten:

- De normale logaritmische schaalverdeling.

- Een inverse logaritmische schaal (grote stappen tussen de noten bij de kop, kleine bij de body.)

- De hoofdschaalverdeling van het instrument, tussen de normale en de inverse toonschaal in. Dit is de verzameling van alle grondtoon-aliquoten van de eerste tot en met de zesde boventoon. Deze microtonale schaal — gevormd door de opsomming van eenvoudige breuken — bepaalt de posities voor de derde brug waar de snaren volkomen consonant harmonisch resoneren. Deze schaal is met de volgende kleurcodes gespecificeerd:

**Grijze stip: 1/2, octaaf-splitsing

**Rode stip: 1/3 + 2/3, Blüthner's aliquot-posities

**Oranje stip: 1/4 + 3/4, kwart + dubbeloctaaf-splitsing

**Gele stip: 1/5 - 4/5, de majeurboventonenreeks

**Groene stip: 1/6 + 5/6, de mineur-splitsing

**Blauwe stip: 1/7 - 6/7, de septimalenreeks

Deze kleurcodes worden aangevuld met een kleinere toonschaal, die een opsomming is van harmonische posities met de zachter klinkende, hoge frequentie-boventonen:

**Grijze lijn: 1/8, 3e octaaf-splitsing

**Rode lijn: 1/9

**Oranje lijn: 1/10

**Gele lijn: 1/11

**Groene lijn: 1/12

**Blauwe lijn: 1/16, 4e octaaf-splitsing